HUKUKSAL YARDIM

Kıdem Tazminatı, Hesaplanması ve Koşulları

İş sözleşmesinin sona erdiği her durumda söz konusu olmamakla beraber kıdem tazminatı, Türk Hukukunda iş sözleşmesinin sona ermesinin en önemli sonuçlarınından birisidir. Kıdem tazminatı bir işçi hakkıdır. Belirli koşulların varlığı halinde bir iş yerinde en az bir yıl süreyle çalışmış olan işçi kıdem tazminatına hak kazanacaktır.

KIDEM TAZMİNATI KOŞULLARI

1475 sayılı Kanunun halen yürürlükte bulunan 14.maddesinde belirtilen koşulları taşıyan işçiler kıdem tazminatına hak kazanacaktır. Bu başlık altındaki A, B ve C maddelerinde kıdem tazminatı hakkını kazanma koşulları belirtilmiştir. Kıdem tazminatı hakkını kazanmak için bu maddelerde belirtilen İş Kanununa tabi işçi olma, iş sözleşmesinin kanunda öngörülen hallerden biri şeklinde son bulması ve işçinin asgari kıdeme sahip olması durumlarının bir arada gerçekleşmesi gerekir.

A. Kıdem Tazminatı Hakkı
çin İşçinin İş Kanununa Tabi İşçi Olması Gerekir.

Kıdem tazminatına işçinin hak kazanabilmesi için İş Kanunu kapsamında işçi olması gerekmektedir.4857 sayılı İş Kanununun 4.maddesine İş Kanunu kapsamı dışında bırakılan işçiler belirtilmiştir. Buna göre;

  • Deniz ve hava taşıma işlerinde,
  • 50’den az işçi çalıştırılan (50 dahil) tarım ve orman işlerinin yapıldığı işyerlerinde veya işletmelerinde,
  • Aile ekonomisi sınırları içinde kalan tarımla ilgili her çeşit yapı işleri,
  • Bir ailenin üyeleri ve 3 üncü dereceye kadar (3 üncü derece dahil) hısımları arasında dışardan başka biri katılmayarak evlerde ve el sanatlarının yapıldığı işlerde,
  • Ev hizmetlerinde,
  • Çıraklar hakkında,
  • Sporcular hakkında,
  • Rehabilite edilenler hakkında,
  • 507 sayılı Esnaf ve Sanatkârlar Kanununun 2 nci maddesinin tarifine uygun üç kişinin çalıştığı işyerlerinde

İş Kanunu hükümleri uygulama alanı bulmaz.

Ancak, aşağıdaki belirtilen işyerlerinde çalışan işçiler İş Kanunu kapsamında sayılacaktır. Dolayısıyla diğer koşulları da taşımaları halinde kıdem tazminatına hak kazanabilmeleri mümkündür. Bunlar;

  • Kıyılarda veya liman ve iskelelerde gemilerden karaya ve karadan gemilere yapılan yükleme ve boşaltma işleri,
  • Havacılığın bütün yer tesislerinde yürütülen işler,
  • Tarım sanatları ile tarım aletleri, makine ve parçalarının yapıldığı atölye ve fabrikalarda görülen işler,
  • Tarım işletmelerinde yapılan yapı işleri,
  • Halkın faydalanmasına açık veya işyerinin eklentisi durumunda olan park ve bahçe işleri,
  • Deniz İş Kanunu kapsamına girmeyen ve tarım işlerinden sayılmayan, denizlerde çalışan su ürünleri üreticileri ile ilgili işler

Kapsamında çalışan işçiler İş Kanununa tabi olacaktır.

B. Kıdem Tazminatı Hakkı İçin İş Sözleşmesinin Kanunda Öngörülen Hallerden Biriyle Sona Ermesi Gerekir.

İş sözleşmesi sona ermeden kıdem tazminatı ödemesinin yapılması mümkün değildir. Ancak işçi iş sözleşmesinin sona erdiği halde değil, belirli sona erme şekillerinden birinin varlığı halinde kıdem tazminatına hak kazanabilir.

1.İş Sözleşmesinin Belirli Fesih Halleriyle Sona Ermesi

a.İş Sözleşmesinin, İşveren Tarafından Feshedilmesi

İş sözleşmesinin İş Kanunu m.25/bent II’ de sayılan hallerin dışında işveren tarafından feshedilmesi halinde, işçi diğer şartların varlığı halinde kıdem tazminatına hak kazanabilecektir. İş Kanunu m.25/bent II’de sayılan haller ise işçinin ahlak ve iyiniyet kurullarına uymayan eylemlerinden dolayı işveren haklı nedenle iş sözleşmesini feshetmesi hallerini öngörmektedir.

Bu bağlamda işveren, işçinin ahlak ve iyiniyet kurallarına aykırılık barındıran eylemlerinin varlığı dışında hangi sebeple olursa olsun iş sözleşmesini feshetmesi halinde, işçi kıdem tazminatı hak kazanacaktır.

b.İş Sözleşmesinin İşçi Tarafından Feshedilmesi

İş sözleşmesinin işçi tarafından feshedilmesi halinde, feshetme şekline göre işçi kıdem tazminatına hak kazanır. Ancak, İş sözleşmesinin İş Kanunu m.17 kapsamında süreli fesih yoluyla işçi tarafından feshedilmesi halinde işçi kıdem tazminatına hak kazanamaz.

I. İş Sözleşmesinin m.24 Uyarınca Haklı Nedenle İşçi tarafından feshedilmesi

İşçi tarafından İş Sözleşmesinin sağlık sebepleri, ahlak ve iyiniyet kurallarına uymayan haller ve benzerleri yahut zorlayıcı sebepler halinde feshedilmesi halinde işçi kıdem tazminatına hak kazanacaktır. Bu haller İş Kanunu m.24’de belirtilmiştir.

  • Sağlık sebepleri:
    • İş sözleşmesinin konusu olan işin yapılması işin niteliğinden doğan bir sebeple işçinin sağlığı veya yaşayışı için tehlikeli olursa.
    • İşçinin sürekli olarak yakından ve doğrudan buluşup görüştüğü işveren yahut başka bir işçi bulaşıcı veya işçinin işi ile bağdaşmayan bir hastalığa tutulursa.
  • Ahlak ve iyiniyet kurallarına uymayan haller ve benzerleri:
    • İşveren iş sözleşmesi yapıldığı sırada bu sözleşmenin esaslı noktalarından biri hakkında yanlış vasıflar veya şartlar göstermek yahut gerçeğe uygun olmayan bilgiler vermek veya sözler söylemek suretiyle işçiyi yanıltırsa.
    • İşveren işçinin veya ailesi üyelerinden birinin şeref ve namusuna dokunacak şekildesözler söyler, davranışlarda bulunursa veya işçiye cinsel tacizde bulunursa.
    • İşveren işçiye veya ailesi üyelerinden birine karşı sataşmada bulunur veya gözdağı verirse, yahut işçiyi veya ailesi üyelerinden birini kanuna karşı davranışa özendirir, kışkırtır, sürükler, yahut işçiye ve ailesi üyelerinden birine karşı hapsi gerektiren bir suç işlerse yahut işçi hakkında şeref ve haysiyet kırıcı asılsız ağır isnad veya ithamlarda bulunursa.
    • İşçinin diğer bir işçi veya üçüncü kişiler tarafından işyerinde cinsel tacize uğraması ve bu durumu işverene bildirmesine rağmen gerekli önlemler alınmazsa.
    • İşveren tarafından işçinin ücreti kanun hükümleri veya sözleşme şartlarına uygun olarak hesap edilmez veya ödenmezse,
    • Ücretin parça başına veya iş tutarı üzerinden ödenmesi kararlaştırılıp da işveren tarafından işçiye yapabileceği sayı ve tutardan az iş verildiği hallerde, aradaki ücret farkı zaman esasına göre ödenerek işçinin eksik aldığı ücret karşılanmazsa, yahut çalışma şartları uygulanmazsa.
  • Zorlayıcı sebepler:
    • İşçinin çalıştığı işyerinde bir haftadan fazla süre ile işin durmasını gerektirecek zorlayıcı sebepler ortaya çıkarsa


İş Kanunu m.24’de sayılan bu hallerle iş sözleşmesinin işçi tarafından feshedilmesi halinde işçi kıdem tazminatına hak kazanacaktır.

II.İş Sözleşmesinin Muvazzaf Askerlik Hizmeti Nedeniyle Feshedilmesi

İşçinin, iş sözleşmesini muvazzaf askerlik hizmeti nedeniyle feshetmesi halinde kıdem tazminatı hakkı doğar. Muvazzaf askerlik, 1111 sayılı Askerlik Kanununa göre her erkek Türk vatandaşının yapmakla yükümlü olduğu askerlik hizmetidir.

Bu kapsamda muvazzaf askerlik hizmeti nedeniyle iş sözleşmesinin işçi tarafından feshedilmesi kıdem tazminatına hak kazanma yönünden yeterli olup, muvazzaf askerlik hizmetinin yerine getiriliş biçimini kısa süreli, bedelli olması önem taşımayacaktır.

İş sözleşmesinin muvazzaf askerlik hizmeti nedeniyle feshedilmiş sayılabilmesi için, işten ayrılma ile askere gidiş tarihi arasında uzunca bir süre geçmemiş olmamalıdır. Yani iş sözleşmesinin fesih nedeninin askerlik hizmetini yerine getirmek olduğu anlaşılacak şekilde fesih tarihinden makul bir süre içerisinde askere gidilmiş olmalıdır.

III. İş Sözleşmesinin Yaşlılık, Emeklilik veya Malullük Aylığı Yahut Toptan Ödeme Almak Amacıyla Feshi

İşçinin iş sözleşmesini, bağlı bulunduğu kanunla kurulu kurum ve ya sandıktan yaşlılık, emeklilik veya malullük aylığı yahut toptan ödeme almak amacıyla feshetmesi halinde kıdem tazminatı hakkı doğar.

İşçinin yaşlılık, emeklilik veya malullük aylığı yahut toptan ödeme almak amacıyla iş sözleşmesini feshetmiş olması; yani böyle bir amaçla hareket etmesi yetmez; aylık veya toptan ödemeye hak kazanmış bulunduğunu ve kendisine aylık bağlanması veya toptan ödeme yapılması için bağlı bulunduğu kuruma veya sandığa başvurduğunu belgelemesi gerekmektedir. Ancak ölüm halinde bu şart aranmaz. Fakat işçinin, kıdem tazminatı hakkında yararlanması için aylığın bağlanmış veya toptan ödemenin yapılmış olması şart değildir. İşverenin kıdem tazminatı ödeme yükümlülüğü, fesih tarihinden geriye gitmemek kaydı ile bu belgenin kendisine verildiği tarihten itibaren başlar.

IV.506 Sayılı Kanunun(5510 sayılı kanunun), Yaş Dışındaki Yaşlılık Aylığı Koşullarını Dolduran Aylığı Koşullarını Dolduran veya Bu Kanunun Geçici Hükümlerine Göre Yaşlılık Aylığı Bağlanması İçin Öngörülen Sigortalılık Süresini ve Prim Ödeme Gün Sayısını Tamamlayan İşçinin Kendi İsteğiyle Ayrılması

İşçinin 506 sayılı Kanunun 60. Maddesi birinci fıkrasının (A) bendinin (a) ve (b) alt bentlerinde(5510 sayılı Kanunun 28.maddesinin 2. Fıkrasının (a) bendi) öngörülen yaşlar dışında kalan diğer şartları veya aynı Kanunun geçici 81. Maddesine(5510 sayılı Kanunun geçici 6.maddesi ile geçici 9.maddesi) göre yaşlılık aylığı bağlanması için öngörülen sigortalılık süresini ve prim ödeme gün sayısını tamamlayarak iş sözleşmesini kendi isteğiyle feshetmesi halinde kıdem tazminatına hak kazanır.

Ancak bu şekilde iş sözleşmesini feshetmek isteyen işçinin, Kanunun aradığı şartları belgelemesi gerekir. Yine işverene iş sözleşmesini feshetmeden önce bu belgeyi ibraz etmesi gerekmektedir. Aksi takdirde, herhangi bir neden belirtmeksizin iş sözleşmesini fesheden ve yeni bir işyerinde çalışmaya başlayan işçi bu kapsamda kıdem tazminatına hak kazanamaz.

V. Kadın İşçinin, Evlenme Nedeniyle İş Sözleşmesini Feshetmesi

Bir işyerinde çalışmakta olan kadın işçinin evlenmesi halinde, evlilik tarihinden itibaren bir yıl içerisinde iş sözleşmesini feshetmesi halinde, kıdem tazminatına hak kazanacaktır.

VI. 6356 Sayılı Kanuna Göre İşçi Kuruluşu Yöneticisi Olması Nedeniyle İşçinin İş Sözleşmesini Feshetmesi

İşçi kuruluşunda yönetici olduğu için çalıştığı işyerindeki iş sözleşmesini feshetmesi halinde işçi kıdem tazminatına hak kazanacaktır.

2.İşçinin Ölümü

a. İşçinin Ölümü Halinde Kanuni Mirasçılarının Kıdem Tazminatı Talep Hakkı

İş Sözleşmesinin işçinin ölümüyle son bulması halinde kıdem tazminatı hakkı doğar. Diğer koşulları da mevcutsa doğan kıdem tazminatı tutarın kanuni mirasçılarına ödenir. Bu hüküm bakımında ölüm nasıl vuku bulduğunun herhangi bir mahiyeti yoktur. İntihar, iş kazası, cinayet, işçinin ölümünde kusurunun bulunup bulunmaması işçinin kıdem tazminatına hak kazanıp kazanmamasını etkilemez.

b. Ölüm Tazminatı ve Bu Tazminatın Kıdem Tazminatı ile İlişkisi

Türk Borçlar Kanunu m.440’a göre iş sözleşmesinin işçinin ölümüyle sona ermesi halinde, işveren işçinin sağ kalan eşine veya ergin olmayan çocuklarına, bunlar yoksa bakmakla yükümlü olduğu kişilere, iş ilişkisi beş yıl ve daha az sürmüşse ölüm gününden başlayarak bir aylık; beş yıldan uzun sürmüşse iki aylık ücret ödeme yapmakla yükümlüdür.

Ölüm tazminatı kıdem tazminatından bağımsız olup, aynı zamanda kıdem tazminatına hak kazanılmış olması işverenin ölüm tazminatı ödemesi yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz.

3.Türk Ticaret Kanunu m.178 Kapsamında İşçinin İşyeri Devrine İtirazı

İşyeri devrinde işçinin iş ilişkisinin devrine itiraz hakkını kullanması, kendiliğinden iş sözleşmesinin sona ermesine neden olur. Dolayısıyla bu bağlamda iş sözleşmesi sona eren işçi kıdem tazminatına hak kazanacaktır.

C. Kıdem Tazminatı Hakkı İçin İşçinin Asgari Bir Kıdeme Sahip Olması Gerekir.

Kıdem tazminatını hakkının doğumu için işçinin İş Kanunu Kapsamında olması, yukarıda belirtilen hallerle iş sözleşmesinin feshedilmesinin yanında aynı zamanda en az bir yıl bir işverene bağlı olarak çalışmış olması gerekmektedir.

Bunun yanında Yargıtay’a göre, kıdem tazminatının hesabında fiilen çalışılan süreler ile Kanunda belirtilen fiilen çalışılmış sayılan süreler dikkate alınacaktır.

Tazminatın Miktarı

İşçinin işe başladığı tarihten itibaren hizmet akdinin devamı süresince her geçen tam yıl için işverence 30 günlük ücret tutarında kıdem tazminatı ödenecektir. Bir yıldan artan süreler için de aynı oran üzerinden ödeme yapılır. Yani bir yılı doldurmayan süreler için ise, bu sürelerin bir yıla oranına göre kıdem tazminatı ödemesi yapılacaktır.

Örneğin bir işveren yanında 2 yıl 4 ay çalışmış olan ve son aylık ücreti 3.000 TL olan bir işçinin hak kazanacağı kıdem tazminatı 2 yıl için 6.000 TL 4 ay için 1.000 TL olup, toplamda 7.000 TL’dir.

Kıdem Tazminatı Miktarının Tavanı

Toplu iş sözleşmeleriyle yahut hizmet akitleriyle belirlenen kıdem tazminatlarının yıllık miktarı Devlet Memurları Kanununa tabi en yüksek devlet memuruna 5434 sayılı T.C. Emekli Sandığı Kanunu hükümlerine göre bir hizmet yılı için ödenecek azami emeklilik ikramiyesini geçemez. Kıdem tazminatına uygulanacak olan tavan, iş sözleşmesinin sona erdiği tarihte yürürlükte oaln tavandır.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön