Karşılıksız Çek, Bankaların Sorumluluğu ve Şikayet

Karşılıksız çek, bankadaki hesapta karşılığı bulundurulmadan düzenlenen çeki ifade eder. Çekin ibraz süresi içerisinde ödenmek üzereh  bankaya ibraz edildiği halde, banka hesabında çek bedelini ödeyecek yeteri kadar karşılık bulunmaması halinde karşılıksız çek ortaya çıkar.

Karşılıksız bir çekten söz edebilmek için bazı  unsurların vuku bulmuş olması gerekir.

  • Çekin 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.780’de öngörülen bütün şekil şartlarını muhteva etmesi gerekir.
  • Bu çek ibraz süresi içinde bankaya ibraz edilmiş olmalıdır.
  • İbraz anında muhatap bankada çekle işleyen hesapta karşılığın tamamen veya kısmen bulunmaması gerekir.
  • Banka tarafından çekin arka yüzüne veya alonj üzerine çekin karşılıksız olduğuna dair ibarenin yazılması gerekir.

Ancak yukarıda sayılan dört şart gerçekleşmiş olduğu takdirde, karşılıksız çekten söz etmek mümkün olacaktır.

BANKANIN SORUMLULUĞU

5941 sayılı Çek Kanunu madde 3/2’ye göre “Karşılıksızdır” işlemi, muhatap bankanın hamile kanunen ödemekle yükümlü olduğu miktarın dışında, çek bedelinin karşılanamayan kısmıyla sınırlı olarak yapılır.

Ancak çek karşılıksız çıksa bile çekin ibraz edildiği muhatap banka muayyen bir bedele kadar çeki ibraz eden yetkili hamile ödeme yapmakla yükümlüdür. Bu miktar 19.01.2018 tarihli ve 30306 sayılı Resmi Gazete’de TCMB tarafından yayımlanan “Çek Defterlerinin Baskı Şekline ve Bankaların Hamile Ödemekle Yükümlü Olduğu Miktarın Belirlenmesine İlişkin Tebliğ (Sayı: 2010/2)’de Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğ (Sayı: 2018/1) ile 29 Ocak 2018 tarihinden itibaren çekin bedeli 1600 TL’den daha az ise çek bedeli kadar, çekin bedeli 1600 TL’den daha fazla ise 1600 TL’dir.

Kanun koyucu bankayı, çekle işleyen hesap açaçak kişinin sosyal ve ekonomik durumunu araştırmakla yükümlü kılmıştır. Bu nedenle bankada çekle işleyen hesap açan kişinin karşılıksız çek düzenlemesi halinde, bankayı da belirli bir bedele kadar çekin karşılıksız kalan kısmını ödemekle sorumlu kılmıştır.

Karşılıksız çek keşide etmek, Türk Hukuku’nda bir suç teşkil etmektedir.

            5941 sayılı Çek Kanunu madde 5’e göre, Üzerinde yazılı bulunan düzenleme tarihine göre kanuni ibraz süresi içinde ibrazında, çekle ilgili olarak “karşılıksızdır” işlemi yapılmasına sebebiyet veren kişi hakkında, hamilin şikâyeti üzerine, her bir çekle ilgili olarak, binbeşyüz güne kadar adli para cezasına hükmolunur. Ancak, hükmedilecek adli para cezası; çek bedelinin karşılıksız kalan miktarından az olamaz.

Yani varsayalım ki; yetkili hamil tarafından bankaya ibraz edilip karşılıksız çıkan çekin bedeli 60.000 TL olsun ve çekle işleyen hesapta tamamen de karşılık bulunmasın. Muhatap banka da yetkili hamile 29 Ocak 2018 tarihi itibariyle ödemekle yükümlü olduğu bedel olan 1600 TL’yi de ödemiş olsun. O halde; öncelikle hakim çekin karşılıksız kalan kısmından, yani 58400 TL’den az olmamak üzere, karşılıksız çek düzenleyen kişi hakkında adli para cezasına hükmedecektir. Türk Ceza Kanunu m.52/2’ye göre, En az yirmi ve en fazla yüz Türk Lirası olan bir gün karşılığı adlî para cezasının miktarı, kişinin ekonomik ve diğer şahsi halleri göz önünde bulundurularak takdir edilir. Adli para cezasının üst sınırı ise hakimin bir gün karşılığı olarak en fazla 100 TL takdir edebilmesinden dolayı, 150.000 TL olabilir. Ancak uygulamada genellikle adli para cezasının gün karşılığı olarak 20 TL takdir edilmektedir.

Ayrıca Mahkeme, çek hesabı düzenleyen kişi hakkında koruma tedbiri olarak çek hesabı açma ve çek düzenleme yasağına hükmeder.

Görevli ve Yetkili Mahkeme

5941 sayılı Çek Kanunu m.5’ göre  karşılık çek düzenlenmesi suçundan dolayı açılan davalar da görevli mahkeme icra ceza mahkemeleridir.

Yetkili mahkeme ise, çekin tahsil için bankaya ibraz edildiği veya çek hesabının açıldığı banka şubesinin bulunduğu yer ya da hesap sahibinin yahut şikâyetçinin yerleşim yeri mahkemesidir.

Karşılıksız Çek Düzenlenmesine Sebebiyet Vermede Şikayet Süresi

Karşılıksız çek düzenleme suçu için öngörülen şikayet süresi, Çek Kanunu m.5’te İcra İflas Kanunu m.347’ye yapılan atıf nedeniyle fiilin öğrenildiği tarihten itibaren üç ay ve her halde fiilin işlendiği tarihten itibaren bir yıldır. Dolayısıyla karşılıksız çek düzenleme suçunun yetkili hamil tarafından öğrenilmesi, çekin bankaya ibrazı halinde karşılıksız çıkmasıyla mümkün olacağından bankaya ibraz edildiği tarihten itibaren 3 ay olacaktır. Cirantalar bakımından ise bu sürenin başlangıç tarihi bankaya ilgili çekin bankaya ibraz edildiği tarihten farklı olabilir. Ancak yine de her halükarda cirantaların şikayet hakkı fiilin işlendiği tarihten 1 yıl geçmekle sona erecektir.

Yargılama Usulü

5941 sayılı Çek Kanunu m.5’te yapılan atıf nedeniyle İcra İflas Kanunu m.349, karşılıksız çek düzenleme suçunun yargılanma usulü olarak uygulanır.

İlgili maddeye göre, sanık veya müdafii yargılama sırasında mahkeme huzuruna gelmez ise yargılama gıyabında yapılır.

Şikayetçi veya vekili belirlenen zamanda duruşmaya gelmez ise de müştekinin şikayet hakkı düşecektir.

 

 

 

 

 

 

 

 

Karşılıksız Çek, Bankaların Sorumluluğu ve Şikayet” için bir görüş

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön